Voor een cursus moesten we drie artikelen inleveren waar we trots op waren. Niet alleen de eindversie, maar ook de tekst die ik naar de redactie had gestuurd én de versie die uiteindelijk in het blad verscheen.
De eerste opmerking van de docent ging over mij. Het blad had wel érg veel werk gehad met het corrigeren van mijn artikel en dat hadden ze keurig gedaan.
Daar zat ik dan trots te zijn op mijn artikel, terwijl iemand hardop vaststelde hoeveel er tussen mijn versie en de gepubliceerde versie in zat.
Wat ik deed, zag ik zelf niet. Ik begon linksboven en eindigde rechtsonder, in de volgorde waarin de woorden in mijn hoofd opkwamen. Neem een artikel over warmtepompen. In de ene alinea legde ik uit hoe zo'n pomp werkt. Bij de installatie kwam ik er weer op terug en legde ik het verder uit. En bij de kosten nog een keer. Steeds een stukje meer, maar nergens compleet. Zonder dat ik het doorhad, stond hetzelfde onderwerp verspreid over het hele stuk, terwijl het in één alinea thuishoorde.
In een kort bericht gebeurt dat minder snel. In een lang artikel verdwaal je in je eigen route.
Tijdens diezelfde les hoorde ik voor het eerst over een schrijfplan. Een collega-journalist vertelde dat zij haar meeste tijd niet aan het schrijven besteedt, maar aan het plan ervoor. Ze bepaalt eerst wat waar komt en wat bij elkaar hoort, welke lijn de lezer volgt. En dan, zei ze, schrijft het artikel zich bijna vanzelf.
Dat was een openbaring. Niet schrijven zoals ik dacht, maar vooraf indelen: alles over hetzelfde onderwerp bij elkaar, op één plek. Hoe die warmtepomp werkt, in één alinea en klaar. Dat geeft lucht en ruimte, in de tekst en ook voor jezelf. Je hoeft niet steeds na te denken of je dit al gehad hebt en wat er nog meer in moet komen, want het staat in het plan!
Inmiddels zie ik als tekstcoach precies dit bij anderen terug. Mensen die alles in huis hebben: de kennis, de zinnen, het verhaal, maar het opschrijven in de volgorde waarin ze het bedachten. Goed schrijven is een kwestie van ordenen en dat kun je leren. Dat vraagt om discipline en het lijkt veel meer werk. Maar uiteindelijk levert het tijdwinst op.
Ik begin nog steeds niet meteen te schrijven. Eerst het plan. Pas als ik weet waar ik naartoe wil met de tekst en hoe ik dat het beste overbreng, zet ik de eerste zin op papier. Die staat allang niet meer linksboven.